Niewłaściwe zachowanie studentów może wiązać się z ponoszeniem przez nich tzw. odpowiedzialności dyscyplinarnej. Zgodnie z artykułem 307 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce[1]: ”Student podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie przepisów obowiązujących w uczelni oraz za czyn uchybiający godności studenta”. Za ten sam czyn niemożliwe jest jednoczesne ukaranie zarówno przez rektora, jak i przez komisję dyscyplinarną.

Naruszenie szeroko pojętej dyscypliny studenckiej może przybierać różne formy. Dlatego też ustawodawca wymienia dosyć szeroki katalog ewentualnych kar, które mogą dotknąć studentów. Są nimi:

– upomnienie;
– nagana;
– nagana z ostrzeżeniem;
– zawieszenie w określonych prawach studenta na okres do 1 roku;
– wydalenie z uczelni.

Cały proces postępowania dyscyplinarnego wszczyna komisja dyscyplinarna na wniosek rzecznika dyscyplinarnego do spraw studentów.  W skład komisji dyscyplinarnej wchodzą w równiej liczbie nauczyciele akademiccy oraz studenci, zaś na czele tej komisji stoi przewodniczący składu orzekającego, w postaci nauczyciela akademickiego. Komisja jest organem niezawisłym w zakresie orzekania oraz niezależnym od organów władzy publicznej, a także organów uczelni. Ma kompetencję do samodzielnego ustalania stanu faktycznego oraz rozstrzygania zagadnień prawnych. Nie jest także związana rozstrzygnięciami innych organów stosujących prawo. Wyjątek stanowi prawomocny skazujący wyrok sądu oraz opinia komisji do spraw etyki w nauce PAN. Komisja ta powoływana jest na 4- letnią kadencję.

Natomiast rzecznik dyscyplinarny do spraw studentów powoływany jest przez rektora spośród nauczycieli akademickich. Podobnie jak w przypadku komisji pełni swoją funkcję przez 4- letnią kadencję. Możliwe jest powołanie kilku takich rzeczników.

Stronami w postępowaniu dyscyplinarnym są obwiniony i rzecznik dyscyplinarny. Obwiniony ma możliwość obrony swojego stanowiska w postaci pewnych praw. Przysługuje mu prawo do składania wyjaśnień, a także odmowy składania wyjaśnień oraz odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania, korzystania z pomocy wybranego obrońcy i zgłaszania wniosków dowodowych oraz prawo do zapoznania, się po zakończeniu postępowania dowodowego, z zebranymi dowodami i zgłoszenia wniosku o jego uzupełnienie w terminach wyznaczonych przez rzecznika dyscyplinarnego.

Rozprawę przed komisją dyscyplinarną cechuje jawność. W wyszczególnionych w ustawie przypadkach możliwe jest wyłączenie jawności w całości bądź w części. Sytuacje te odnoszą się do wypadków, gdy jawność mogłaby naruszać dobre obyczaje, a także jeżeli wymagałby tego interes obwinionego, uczelni lub osób trzecich. Nigdy natomiast wyłączenie jawności nie może dotyczyć ogłoszenia orzeczenia.  Nawet jeśli studentowi została wymierzona za ten sam czyn kara w postępowaniu karnym lub w postępowaniu w sprawach o wykroczenie, nie stanowi to przeszkody do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Nie jest możliwe wszczęcie postępowania dyscyplinarnego po upływie 6 miesięcy od dnia uzyskania przez rektora informacji o popełnieniu czynu uzasadniającego nałożenie kary, a także po upływie 3 lat od dnia popełnienia tego czynu.  Gdy ww. czyn zawiera jednocześnie znamiona przestępstwa, może nastąpić przedawnienia karalności. Oznacza to, iż postępowanie dyscyplinarne będzie mogło być wszczęte tylko do czasu nim upłynie okres przedawnienia karalności przestępstwa.

W przypadku przewinienia mniejszej wagi rektor może ograniczyć się do wymierzenia  studentowi kary upomnienia, po uprzednim wysłuchaniu studenta lub jego obrońcy. Gdy student zostanie ukarany karą upomnienia, przysługuje mu odwołanie do komisji dyscyplinarnej. Wnosi się je w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o ukaraniu. Komisja dyscyplinarna w takim przypadku może wymierzyć tylko karę upomnienia.

Postępowanie dyscyplinarne charakteryzuje dwuinstancyjność. W pierwszej instancji orzeka komisja dyscyplinarna, zaś w drugiej odwoławcza komisja dyscyplinarna. W składzie obu komisji znajdują się nauczyciele akademiccy oraz studenci uczelni, powołani w trybie określonym w statucie. Od orzeczenia wydanego w pierwszej instancji stronom przysługuje odwołanie.  Odwołanie wnosi się do odwoławczej komisji dyscyplinarnej w terminie 14 dni, licząc od dnia doręczenia orzeczenia. Na tym nie kończy się możliwość wzruszenia orzeczenia. Od prawomocnego orzeczenia odwoławczej komisji dyscyplinarnej przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Po upływie 3 lat od uprawomocnienia się orzeczenia o ukaraniu następuje zatarcie kary dyscyplinarnej. Zgodnie z artykułem 319 ustęp 2 : „Organ, który orzekł karę dyscyplinarną, może orzec o jej zatarciu na wniosek ukaranego, złożony nie wcześniej niż po upływie roku od uprawomocnienia się orzeczenia o ukaraniu”. W sprawach nieuregulowanych w ustawie odpowiednie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, z wyłączeniem art. 82.

 

Oliwia Lewicka / Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

[1] Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z dnia 20 lipca 2018 r.