Zgodnie z artykułem 313 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce[1], postępowanie wyjaśniające wszczynane jest przez rzecznika dyscyplinarnego do spraw studentów na polecenie rektora uczelni. Rzecznik dyscyplinarny informuje rektora o dokonanych ustaleniach.Rektor uczelni zleca prowadzenie takiego postępowania, po otrzymaniu informacji o działaniach uchybiających godności studenta lub naruszeniu przez studenta przepisów obowiązujących na uczelni. Informacja może przybierać różną formę, a także pochodzić od różnych osób.

Możliwe jest także wszczęcie postępowania wyjaśniającego z urzędu, w przypadku popełnienia czynu polegającego na:

  1. przywłaszczeniu sobie autorstwa albo wprowadzeniu w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu albo artystycznego wykonania;
  2. rozpowszechnieniu, bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy, cudzego utworu w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania;
  3. rozpowszechnieniu, bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy, cudzego artystycznego wykonania albo publicznym zniekształceniu takiego utworu, artystycznego wykonania, fonogramu, wideogramu lub nadania;
  4. naruszeniu cudzych praw autorskich lub praw pokrewnych w sposób inny niż określony w pkt 1-3;
  5. sfałszowaniu badań naukowych lub ich wyników, lub dokonaniu innego oszustwa naukowego;

W takiej sytuacja rektor poleca przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego niezwłocznie. Gdy w oparciu o zebrany materiał, wynik postępowania wyjaśniającego potwierdzi popełnienie ww. czynu rektor wstrzymuje postępowanie o nadanie tytułu zawodowego do czasu wydania orzeczenia przez komisję dyscyplinarną oraz składa zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

Stronami postępowania wyjaśniającego są osoba, której czynu dotyczy postępowanie wyjaśniające oraz pokrzywdzony bądź osoba, która zawiadomiła o popełnieniu czynu o znamionach przewinienia dyscyplinarnego.

Postępowanie wyjaśniające ma na celu zgromadzenie wszystkich dostępnych dowodów pozwalających na rozstrzygnięcie sprawy.[2] Rzecznik dyscyplinarny obowiązany jest zebrać dowody niezbędne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, a także oceny przewinień studenta. Uwzględnia się nie tylko dowody świadczące przeciwko obwinionemu, ale także dowody na jego korzyść. Brak jest ograniczeń rodzajów środków dowodowych.

Ustawodawca wyszczególnia katalog praw, jakie przysługują osobie, której czynu dotyczy postępowanie wyjaśniające. Są nimi, prawo do :

  1. składania wyjaśnień;
  2. odmowy składania wyjaśnień;
  3. odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania;
  4. korzystania z pomocy wybranego obrońcy;
  5.  zgłaszania wniosków dowodowych;
  6. zapoznania się po zakończeniu postępowania dowodowego w postępowaniu wyjaśniającym z zebranymi dowodami i zgłoszenia wniosku o jego uzupełnienie w terminach wyznaczonych przez rzecznika dyscyplinarnego.

A więc w  toku postępowania wyjaśniającego obwinionemu przysługuje prawo do składania istotnych dla sprawy wyjaśnień, ale również do odmowy składania takich wyjaśnień.

W przypadku gdy rzecznik dyscyplinarny do spraw studentów wnosi o orzeczenie kary wydalenia z uczelni, a obwiniony nie ma obrońcy z wyboru możliwe jest wyznaczenie takiego obrońcy. Wyznacza go przewodniczący składu orzekającego spośród nauczycieli akademickich lub studentów uczelni.

Postępowanie wyjaśniające może zakończyć się na 3 sposoby. Rzecznik dyscyplinarny może umorzyć postępowanie lub skierować do komisji dyscyplinarnej wniosek o ukaranie, bądź również zakończyć je poprzez złożenie wniosku do rektora o wymierzenie kary upomnienia. W tym celu rzecznik wydaje postanowienie, które dla swojej ważności wymaga zatwierdzenia przez rektora. W sytuacji gdy rektor odmawia zatwierdzenia postanowienia, może polecić wszczęcie postępowania wyjaśniającego innemu rzecznikowi dyscyplinarnemu do spraw studentów. Takie postanowienie o umorzeniu postępowania wyjaśniającego wydane przez kolejnego rzecznika jest ostateczne. Postanowienie powinno być doręczone obwinionemu oraz jego obrońcy.

 

Oliwia Lewicka / Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

[1] Ustawa prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z 20.07.2018 r.

[2] Magdalena Pyter (red.), „Prawo o szkolnictwie wyższym. Komentarz”